Tiếng Việt trong học đường Texas
trong thập niên 1988-1998
G.S. Nguyễn Cúc và các sinh viên lớp ngôn ngữ và văn hóa Việt tại Richland College trong khóa học mùa hè năm 1995
Bắt đầu từ niên học 1996-1997, ba viện đại học lớn của tiểu bang Texas là University of Texas (tại Austin), University of North Texas (tại Denton), và Texas Tech University (tại Lubbock) đã chính thức cho các sinh viên người Việt thông thạo tiếng Việt được miễn điều kiện bắt buộc về sinh ngữ (language requirement) khi tốt nghiệp văn bằng cử nhân (BA hoặc BS). Quyền lợi này cũng được áp dụng cho các sinh viên Việt Nam khi họ làm đơn xin nhập học chương trình tiến sĩ dược khoa (PharmD) tại Austin.
Kể từ đó tới mùa xuân 1998, tôi đã được vinh hạnh trắc nghiệm và cấp giấy chứng nhận thông thạo Việt ngữ trong các khả năng nói, đọc, và viết cho hơn 30 sinh viên người Việt cư ngụ trong vùng Dallas-Fort Worth và phụ cận. Sau khi được các viện đại học nêu trên cho biết họ có ý định “công nhận” tiếng Việt, tôi đã tình nguyện làm công việc này hoàn toàn miễn phí cho các em. Thực tình, đây có lẽ là niềm vui lớn nhất cho tôi sau nhiều năm cố gắng vận động cho ngôn ngữ và văn hóa Việt được phần nào hội nhập vào hệ thống giáo dục trung học và đại học tại Texas. Thành quả của nỗ lực này, mà tôi sẽ tóm lược dưới đây, có thể nói là nhờ vào một chuỗi cơ duyên đặc biệt trong cuộc đời nghề nghiệp của tôi tại thành phố Dallas.
Năm 1988, đang từ chức vụ “coordinator of ESL” tôi được Khu Học Chánh Dallas nâng lên làm “director of world languages.” Quyết định đầu tiên của tôi trong công việc mới là chấn chỉnh lại phương pháp giảng dạy các ngôn ngữ phổ thông như Tây ban nha, Pháp, Đức, Nga, Nhật, đồng thời đề nghị mạnh mẽ cho thêm một số ngôn ngữ quan trọng khác vào học trình, trong đó có tiếng Việt. Văn thư đề nghị cho ngôn ngữ và văn hóa Việt được giảng dạy như một môn nhiệm ý (elective) đã được Bộ Giáo Dục Texas (Texas Education Agency) chấp thuận vào mùa hè 1991. Do đó, kể từ niên học 1991-1992, ba trình độ Việt ngữ sơ cấp, trung cấp, và cao cấp được giảng dạy trong một số trường trung học trong thành phố Dallas. Học sinh gốc Việt thì theo học các lớp mệnh danh “Vietnamese for Vietnamese speakers” và các học sinh khác thì theo học các lớp mệnh danh “Vietnamese for speakers of other languages.”
Đang lúc chương trình tiếng Việt này cần được chấn chỉnh về nội dung cũng như về phương pháp giảng dạy thì tôi được tin một cựu đồng nghiệp tại Đại Học Sư Phạm Saigon là Giáo sư Trần Kim Nở cùng gia đình sắp qua Hoa Kỳ tỵ nạn vào mùa xuân 1993. Tôi bay xuống New Orleans đón ông và gia đình tại phi trường và thu xếp cho toàn gia đình lên định cư tại Dallas. Tiến sĩ Trần kể từ niên học 1993-1994 đã cải tiến không ngừng học trình và phương pháp giảng dạy Việt ngữ theo tiêu chuẩn giảng huấn ngoại ngữ của tiểu bang Texas, và đề nghị tài liệu giảng huấn phù hợp cho mọi trình độ của chương trình Việt ngữ bậc trung học.
Một cơ duyên rất may mắn nữa đã đến vào thượng tuần tháng 10 năm 1993, khi văn phòng tôi được bộ giáo dục liên bang tài trợ để thực hiện một chương trình căn bản về ngôn ngữ và văn hóa Việt cho giáo chức Mỹ, mang tên “Vietnamese for American teachers” tại nhiều thành phố qua hệ thống vệ tinh và điện thoại viễn liên của USEN (United States Educational Network). Trong khoảng thời gian từ tháng 10-1993 đến tháng 5-1994, các bài học do Tiến sĩ Trần Kim Nở soạn thảo công phu và trình bầy với nhiệt tâm được phát hình các chiều thứ năm từ 3:45 đến 4:45 (giờ Dallas), cùng một lúc được chuyển đến các lớp học thuộc các khu học chánh Dallas, Philadelphia, New York City, và Washington, DC. Những buổi truyền hình này đã được giáo chức Mỹ đánh giá cao và còn được lưu giữ để sử dụng lâu dài trong các khu học chánh nêu trên.
Trong khoảng thời gian từ 1982 đến 1998 tôi cũng là giáo sư thỉnh giảng môn ngữ học (visiting professor of linguistics) luân phiên cho các trường Texas Woman’s University (tại Denton) , University of Texas at Dallas, và Texas A& M University at Commerce. Trong những giờ dạy học tại các trường này, tôi thường đề cập đến cấu trúc của tiếng Việt khá nhiều khi so sánh cấu trúc tiếng Anh với cấu trúc các thứ tiếng khác. Tôi cũng chịu khó làm diễn giả khách (guest speaker) cho các đồng nghiệp Mỹ tại University of North Texas (tại Denton) và Richland College (tại Dallas) để nói lên tầm quan trọng của việc học ngoại ngữ cho giới trẻ, trong đó có tiếng Việt, một ngoại ngữ quan trọng với 75 triệu người sử dụng. Cả hai trường này có rất đông sinh viên gốc Việt theo học.
Kết quả của những cuộc vận động nhẹ nhàng và đều đặn ấy khá phấn khởi. Kể từ niên học 1992-1993 một lớp học ưu tú (capstone course) do một nhóm giáo sư phụ trách về văn hóa, ngôn ngữ, và chiến tranh Việt nam dành riêng cho các sinh viên sắp tốt nghiệp cử nhân đã được giảng dạy hằng năm tại Texas A & M University at Commerce. Cũng tại trường này, kể từ mùa thu 1994, hằng năm đều cho giảng dạy một lớp hội thảo (seminar) về những kiến giải xuyên văn hóa (cross-cultural insights) giữa các văn hóa Mỹ, Việt, và Mễ tây cơ, dành cho các sinh viên đang hoàn tất văn bằng cao học giáo dục. Và kể từ mùa hè 1995, Richland College đã cho mở quanh năm một lớp ngôn ngữ và văn hóa Việt cho sinh viên Mỹ. Nhà văn Nguyễn Cúc, chủ biên đặc san văn học Tiếng Sông Hương tại Dallas, phụ trách lớp học này rất thành công và được sinh viên mến mộ.
Tôi ghi nhận và biết ơn mãi mãi những thiện cảm và những hợp tác tích cực của các đồng nghiệp Việt và Mỹ đã giúp tôi, qua những cơ duyên vừa kể, thực hiện được phần nào một hoài bão cho ngôn ngữ và văn hóa Việt hội nhập vào học đường Texas.
[Trích từ tập Hoài Niệm Giáo Dục]
Gs Đàm Trung Pháp